Abdülbâki Gölpınarlı

Abdülbaki Gölpınarlı (d. 12 Ocak 1900, İstanbul – ö. 25 Ağustos 1982, İstanbul), Türk edebiyat tarihçisi, tasavvuf araştırmacısı, şair ve çevirmendir. Özellikle Mevlevilik, tasavvuf edebiyatı ve İran edebiyatı üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır ve bu alanlarda önde gelen otorite isimlerden biridir.

Asıl adı Mustafa İzzet Baki olan Abdülbaki Gölpınarlı, İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Mevlevi tarikatı mensubu bir gazeteci olan Ahmed Agâh Efendi'ydi. Gelenbevi İdadisi'nin son sınıfındayken babasını kaybettikten sonra bir süre öğrenimine ara vermek zorunda kaldı. Kitapçılıkla uğraştı ve Çorum'un Alaca ilçesinde öğretmenlik yaptı. 1922'de İstanbul'a dönerek İstanbul Erkek Muallim Mektebi'ni ve ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdi (1930). Mezuniyet tezini ünlü edebiyat tarihçisi Mehmet Fuat Köprülü'nün danışmanlığında “Melâmilik ve Melâmiler” üzerine hazırladı. Mezuniyet sonrası çeşitli liselerde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1939'da Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Farsça okutmanı olarak göreve başladı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne geçerek İslam-Türk tasavvuf tarihi ve edebiyatı dersleri verdi. 1945'te siyasi nedenlerle tutuklanıp yargılansa da beraat etti ve 1949'da kendi isteğiyle emekli oldu.

Abdülbaki Gölpınarlı, emekliliğinden sonra kendini tamamen Mevlana, Mevlevilik, tasavvuf ve tarikatlar üzerine araştırmalara adadı. Yoğun ve üretken bir yazar olan Gölpınarlı'nın 100'ü aşkın kitabı ve 400'den fazla bilimsel makalesi bulunmaktadır. Onu ölümsüzleştiren en önemli çalışmaları şunlardır:

• Mevlana ve Mevlevilik Uzmanlığı: Mevlana Celaleddin Rumi'nin eserlerini (özellikle Mesnevi ve Divan-ı Kebir) Farsçadan Türkçeye çevirerek şerh etmiştir. Mevleviliğin tarihini, adabını ve erkânını derinlemesine inceleyen pek çok eser kaleme almıştır. Bu alandaki çalışmaları, Mevlana ve Mevleviliğin anlaşılmasına büyük katkı sağlamıştır.
• Tasavvuf ve Tarikatlar: Melamilik, Bektaşilik ve diğer İslami tarikatlar üzerine kapsamlı araştırmalar yapmıştır. Bu alanlardaki eserleri, Türk tasavvuf tarihinin aydınlatılmasında temel kaynaklar niteliğindedir.
• Divan Edebiyatı Çeviri ve İncelemeleri: Fuzuli, Baki, Nedim ve Hafız gibi Divan şairlerinin divanlarını yayına hazırlamış, çeviriler ve şerhler yapmıştır.
• Yunus Emre Araştırmaları: Türk tasavvuf şiirinin büyük isimlerinden Yunus Emre üzerine de önemli çalışmalar yapmıştır.
• İslam Tarihi ve Şiilik: Kendi uzmanlık alanı olmasa da, İslam tarihi, Hz. Peygamber ve Ehl-i Beyt üzerine de özgün yorumlar içeren eserler yazmıştır. Özellikle Şii inançları üzerine de çalışmaları bulunmaktadır.

Gölpınarlı'nın dili sade ve anlaşılırdır. Çalışmaları, hem akademik titizliği hem de geniş kitlelere hitap eden açıklayıcı yönüyle dikkat çeker.

• Mesnevi ve Şerhi (Mevlana Celaleddin Rumi'nin eserinin çevirisi ve şerhi, 6 cilt)
• Divan-ı Kebir (Mevlana Celaleddin Rumi'nin eserinin çevirisi, 8 cilt)
• Melâmilik ve Melâmîler
• Yunus Emre: Hayatı, Sanatı, Şiirleri
• Alevi Bektaşi Nefesleri
• 100 Soruda Tasavvuf
• 100 Soruda Türkiye'de Mezhepler ve Tarikatlar
• Fuzuli Divanı
• Hafız Divanı
• Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin
• Mevlânâ Celâleddin Mektuplar
• Kur'ân-ı Kerim Meali

Abdülbaki Gölpınarlı, 25 Ağustos 1982'de İstanbul'da vefat etti ve Karacaahmet Mezarlığı'nda toprağa verildi. Türk kültür ve düşünce hayatına bıraktığı zengin mirasla önemli bir alim ve yazar olarak anılmaktadır.}}