Adam Smith

Adam Smith (1723-1790), İskoç bir filozof ve ekonomisttir. Modern ekonominin ve kapitalizmin babası olarak kabul edilir ve İskoç Aydınlanması'nın en önemli figürlerinden biridir.

Adam Smith, 1723 yılında İskoçya'nın Kirkcaldy şehrinde doğdu. Glasgow Üniversitesi'nde ahlak felsefesi eğitimi aldı ve daha sonra Oxford Üniversitesi'nde eğitimine devam etti. 1751 yılında Glasgow Üniversitesi'nde mantık profesörü, ardından 1752 yılında ahlak felsefesi profesörü oldu. Bu dönemde verdiği dersler, ileride yazacağı önemli eserlerinin temelini oluşturdu.

Adam Smith'in iki ana eseri bulunmaktadır ve bu eserler onun düşünce sistemini ve iktisat bilimine olan katkılarını gösterir:

• Ahlaki Duygular Kuramı (The Theory of Moral Sentiments - 1759): Bu eseri, Smith'in bir iktisatçıdan ziyade bir ahlak filozofu olduğunu ortaya koyar. İnsan doğasındaki sempati ve duyguların bireylerin ahlaki yargılarını ve toplumsal uyumu nasıl şekillendirdiğini inceler. Smith, bireylerin bencil çıkarlarının yanı sıra, başkalarının onayını kazanma ve toplum içinde erdemli davranma eğiliminde olduklarını savunur. Bu eser, onun sonraki iktisadi düşüncelerinin etik temelini oluşturur.
• Ulusların Zenginliği (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations - 1776): Genellikle kısaca “Ulusların Zenginliği” olarak bilinen bu eser, modern iktisadın başlangıç noktası kabul edilir. Bu kitapta Smith, serbest piyasa ekonomisinin temel prensiplerini ve işleyişini detaylıca açıklar. Başlıca katkıları ve görüşleri şunlardır:
• İş Bölümü ve Uzmanlaşma: Üretimde iş bölümünün verimliliği ve üretkenliği nasıl artırdığını gösterir.
• Görünmez El (Invisible Hand): Bireylerin kendi kişisel çıkarlarını takip ederken, sanki görünmez bir el tarafından yönlendirilmiş gibi, istemeden de olsa toplumun genel refahına nasıl katkıda bulunduğunu açıklar. Bu kavram, serbest piyasanın kendi kendini düzenleyen bir mekanizma olduğu fikrinin temelini oluşturur.
• Serbest Ticaret: Merkantilist politikalara karşı çıkarak, devlet müdahalesi olmadan serbest ticaretin ulusların zenginliğini artıracağını savunur.
• Sınırlı Devlet Müdahalesi: Smith, devletin ekonomiye çok fazla müdahale etmemesi gerektiğini, ancak savunma, adalet ve kamu altyapısı gibi alanlarda belirli görevleri olduğunu belirtir. “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” (laissez-faire) yaklaşımının ilk savunucularındandır, ancak devletin işçi eğitimi gibi konularda rol alabileceğini de kabul eder.
• Değer Teorisi: Malların değerinin arkasında yatan emeği incelemiş, “kullanım değeri” ve “değişim değeri” kavramlarını ele almıştır.

Mirası :

Adam Smith'in fikirleri, klasik iktisat okulunun temelini oluşturmuş ve liberal ekonomi politikalarının gelişiminde merkezi bir rol oynamıştır. Onun “Ulusların Zenginliği” adlı eseri, sonraki iktisatçıların çalışmalarını büyük ölçüde etkilemiş ve günümüzdeki kapitalist sistemin anlaşılmasına önemli katkılar sağlamıştır.Adam Smith, ekonomiye ve felsefeye yaptığı eşsiz katkılarla dünya tarihinde kalıcı bir iz bırakmıştır.