Adile Ayda

Adile Ayda (d. 7 Mart 1912, Kırım – ö. 5 Ekim 1992, Ankara), Türk yazar, diplomat, akademisyen ve avukattır. Cumhuriyet döneminin ilk kadın diplomatlarından biri olmasının yanı sıra, Türk mitolojisi, tarih ve kültürü üzerine yaptığı araştırmalar ve yazdığı eserlerle de tanınır. Özellikle Etrüskoloji alanındaki çalışmalarıyla uluslararası düzeyde önemli bir yere sahiptir.

Adile Ayda, Kırım Türklerinden, ünlü yazar ve siyasetçi Sadri Maksudi Arsal'ın kızıdır. Babasının görevi nedeniyle çocukluğunun bir kısmı Rusya ve Avrupa'nın çeşitli şehirlerinde geçti. Paris'teki lise eğitiminin ardından Fransa'da Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. Türkiye'ye döndükten sonra Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni de bitirdi. Akademik kariyerine Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde devam etti. Aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı'na girerek ilk kadın diplomatlardan biri oldu. Çeşitli ülkelerde (örneğin Lahey, Washington D.C., Roma) büyükelçilik ve konsolosluklarda görev yaptı. Diplomatik kariyeri boyunca Türkiye'yi başarıyla temsil etti.

Adile Ayda, diplomatik görevlerinin yanı sıra, özellikle Türk dilinin ve kültürünün kökenleri üzerine derinlemesine araştırmalar yapmıştır. Onun en dikkat çekici çalışmalarından biri, Etrüskler ile Türkler arasındaki dilsel ve kültürel bağları incelemesi olmuştur. Bu alandaki çalışmaları, özellikle İtalya'da ve uluslararası akademi çevrelerinde büyük yankı uyandırmıştır. Ayda, Etrüsklerin kökenlerinin Orta Asya'ya, yani Türklerin anavatanına dayandığı tezini savunmuştur. Etrüsk dilindeki bazı kelimeler ile eski Türkçe kelimeler arasındaki benzerlikleri ortaya koyarak bu konuya ışık tutmuştur. Bu alandaki görüşleri, henüz tam olarak kabul görmese de, Türk ve dünya tarihçileri arasında önemli bir tartışma başlatmıştır.

Başlıca eserleri şunlardır :

• Etrüskler Türk mü İdiler? (Les Étrusques étaient-ils des Turcs?) (1974): En bilinen eseridir ve Etrüsk-Türk bağlantısı tezini detaylı bir şekilde işler.
• Les Étrusques et Nos Origines (1975): Bu eserinde de Etrüskler ve Türklerin kökenlerine dair araştırmalarını sürdürmüştür.
• Sadri Maksudi Arsal'ın Hayatı ve Eserleri (1966): Babasının hayatı ve çalışmalarını konu alan bir biyografi ve inceleme eseridir.
• Türkiye'de İlk Kadın Diplomat Adile Ayda'dan Seçme Eserler:(Ölümünden sonra yayımlanmıştır, çeşitli makale ve yazıları içerir).

Adile Ayda, sadece diplomatik alandaki öncü rolüyle değil, aynı zamanda disiplinlerarası çalışmalarıyla (dilbilim, tarih, arkeoloji) ve Türk kültür mirasına olan bağlılığıyla da hatırlanan çok yönlü bir aydındır. 5 Ekim 1992 tarihinde Ankara'da hayatını kaybetmiştir.